'रोमान्टिक’ कुलत

लोकमणि राई
वैयक्तिक स्वतन्त्रता र आधुनिकता ग्रहण गर्ने नाममा कतिपय किशोरकिशोरी दिग्भ्रमित भइरहेका छन् । काठमाडौँको बसुन्धारास्थित एक निजी कलेजमा १२ कक्षामा अध्ययनरत लाक्पा एक प्रतिनिधि किशोरी हुन्, जसबाट हाम्रा युवापुस्ताले ग्रहण गररिहेको जीवनशैली र त्यसको सम्भावित परिणामको आकलन गर्न सकिन्छ । कलेजनजिकैको कफी सपमा चुरोटको सर्को लिइरहेकी लाक्पाले जीवनको मस्ती लिन कहिलेकाहीँ जोइन (गाँजा) पनि तान्ने गरेको बताइन् । उनको समूहका अधिकांश केटीहरू चुरोट पिउँछन् । त्यस उमेरका विद्यार्थीले महिनामा कम्तीमा एकपटक कलेज 'बंक' (बीचमै छोड्ने) गर्छन् । उनीहरूलाई जीवनमा नपुग्दो केही छ जस्तो लाग्दैन । केटीहरू बलिङ् र केटाहरू स्नुकर हाउस पुग्छन्, कलेज ड्रेसमै । त्रिभुवन विश्वविद्यालय मनोविज्ञान केन्द्रीय विभागकी रिता श्रेष्ठ भन्छिन्, "टिनएजरहरूमा मिडियाको अत्यधिक प्रभाव भएकाले यस्तो देखिएको हो ।"पहिले र अहिलेका पुस्ताका विद्यार्थीको जीवनशैलीमा आकाश-जमिनको अन्तर आएको छ । हुन पनि, अघिल्लो पुस्ताका अधिकांश विद्यार्थीका अभिभावक कृषक थिए । बजार र आर्थिक अवसर सानो थियो । अहिले प्लस टूमा पढ्ने विद्यार्थीका अभिभावकको हातमा नगदको चलखेल छ । विद्यार्थीले पनि त्यसै अनुसार अपेक्षा गर्छ्रन् । नेपाल अभिभावक संघका कोषाध्यक्ष घनश्याम पाण्डे भन्छन्, "यस्तोमा केटाकेटीको जीवनशैली परविर्तन हुनु अस्वाभाविक होइन ।"
फेसन र प्रेमलाक्पाजस्ता प्लस टूका धेरै विद्यार्थी फेसनमा 'अप टू डेट' रहन्छन् । उनीहरूलाई बजारमा कस्तो कपडा आयो, तुरुन्त जानकारी हुन्छ । ग्ल्यामरस देखिन चाहने उनीहरू कलेजबाहेकको समय भने अरू नै खाले कपडा लगाउन चाहन्छन् । युनिभर्सल कलेजकी छात्रा किरण लामाका अनुसार अरू ठाउँमा ग्ल्यामरस ड्रेसमा एक्लै हिँड्दा अप्ठ्यारो पर्ने हुनाले मात्र केटीहरू जिन्स प्यान्ट, टिसर्ट र भेस्ट बढी लगाउँछन् । स्कर्ट प्रतिबन्ध गरिएका बाहेकका कलेजमा छात्राहरू प्रायः मिनी स्कर्ट लगाउँछन् । युनाइटेड वल्र्ड ट्रेड सेन्टरको टेम्टेसन नामक रेडिमेड पसल सञ्चालिका लक्ष्मी गुरुङ जिन्स, टिसर्ट र टप्स रुचाउने टिनएजरहरू कलेज ड्रेसमै पाँच-सात जनाको समूहमा आएर एकपटकमा कम्तीमा एक हजारदेखि बढीमा छ हजार रुपियाँसम्मको किनमेल गर्ने बताउँछिन् । प्लस टूका छात्राहरू मेकअपमा पनि राम्रै खर्च गर्छन् । वल्र्ड ट्रेड सेन्टरकै बडीलाइन कस्मेटिक स्टोरकी सुगन्ध श्रेष्ठ प्लस टूका किशोरीहरू एकपटकमा एक हजार दुई सय रुपियाँसम्मको सौन्दर्य प्रशाधन किन्ने बताउँछिन् । उनीहरू हेयर स्टाइल र फेस क्रिममा बढी खर्च गर्छन् । त्यस्तै जुत्तामा पनि उनीहरू सोखिन छन् । धेरैजसो केटीले औसत एक हजार रुपियाँ पर्ने प्वाइन्टेड हिल र कन्भर्स जुत्ता रुचाउँछन् । कम्तीमा साढे दुई हजारदेखि छ हजार रुपियाँसम्म पर्ने ब्रान्डेड कन्भर्स जुत्ता खोज्नेहरू पनि बाक्लै हुन्छन् । केटाहरू छ सयदेखि तीन हजारसम्मका चुज जिन्स, टिसर्ट, भेस्ट, चेक सर्ट कन्भर्स र पार्टी सुज खोज्छन् । मेकअपमा मासिक पाँच सय रुपियाँसम्म खर्च गर्ने प्लस टूका केटाहरू पनि केटीहरूझैँ हेयर स्टायल र फेस क्रिमप्रति बढी आकषिर्त भइरहेका छन् ।प्लस टूका विद्यार्थीहरूको जीवनशैली र रुचिबारे ५० केटा र ५० केटीमा गरएिको लघु सर्वेक्षणमा सहभागी एक छात्राले मेकअपमा मासिक डेढ हजार र एक छात्राले तीन हजार रुपियाँसम्म खर्च गर्ने उल्लेख गरे ।
उनीहरूमध्ये ३३ छात्र र ३३ छात्राले फेसनबारे राम्रै जानकारी भएको बताए ।प्लस टूका विद्यार्थीहरूमा मोबाइल र आइपोड फेसन पनि उत्तिकै चलेको छ । उनीहरूमध्ये धेरैले सरदर आठ हजार रुपियाँको हाराहारीमा आउने अडियो/भिडियो प्लेयर, क्यामरा, ब्लु टुथलगायतका सुविधा भएका मोबाइल बोक्छन् । नोकियाको एन ७१, एन ७२ प्लस टूका विद्यार्थीबीच सबैभन्दा बढी चलेको ब्रान्ड हो । बढीमा आठ हजार रुपियाँ पर्ने चाइनिज पेनटच र मोटोरोला कम्पनीको मोबाइल पनि उत्तिकै चलेको छ । उनीहरू कम्तीमा दुई हजारदेखि आठ हजार रुपियाँसम्मको चाइनिज आइपोड बोक्छन् । बाइक/स्कुटर हुने विद्यार्थीको खर्च अझ बढी छ । सर्वेक्षणमा सहभागी ५० मध्ये १६ छात्रसँग बाइक र १२ छात्रासँग स्कुटर रहेको पाइयो । उनीहरूको प्रतिव्यक्ति कूल मासिक खर्च साढे दुई हजारदेखि १० हजार रुपियाँसम्म छ । उनीहरूले बढी खर्च पेट्रोल र मोबाइल फोनमा हुने बताए । सामान्यतः प्लस टूका विद्यार्थी दैनिक कम्तीमा ३० देखि दुई सय रुपियाँसम्म खर्च गर्छन् । सर्वेक्षणमा सहभागी अधिकांशले खाजामा पिज्जा, ह्याम बर्गर र पानीपुरी खाँदा मजा हुने बताए । उनीहरू प्रायः मिलेर खाजाको पैसा तिर्छन् । "तर, डेटिङ् जाँदा चाहिँ केटाको बढी खर्च हुन्छ," जयबागेश्वरीस्थित ओस्कार कलेजका अनन्त अर्याल भन्छन् ।उनीहरू डेटिङ् वा चुरोटका लागि कलेजभन्दा केही परको फास्ट फुड वा रेस्टुराँ रोज्ने गर्छन्, जहाँ धेरैबेर बस्दा झर्को नमान्ने साहुजी होस् । प्लस टूका एक किशोर भन्छन्, "हाम्रो कलेजअगाडिको होटलमा चुरोट खाने मात्र होइन, तास खेल्नेसम्मको गोप्य व्यवस्था छ ।" युनिभर्सलकी किरण गोप्यताको ग्यारेन्टी भएकाले धेरै केटाकेटी मैतीदेवीको काठमाडौँ फुड मार्ट जाने गरेको बताउँछिन् जहाँ, क्याबिनको व्यवस्था छ । मार्टका सञ्चालक कृष्ण श्रेष्ठ थुप्रै विद्यार्थीहरू खाजा खान आउने उल्लेख गर्दै क्याबिन भने खुला रहने बताउँछन् ।यस पुस्ताका छात्रछात्राबीच प्रेमसम्बन्ध पनि उत्तिकै बाक्लिँदो छ । प्लस टूमा पढ्ने १० प्रतिशतजति केटाकेटी प्रेम र यौनका लागि कलेज बंक गरेर एकै दिनमा र्फकन सकिने उपत्यकानजिकका एकान्त स्थलहरूमा जाने गरेको अनुमान छ । बसुन्धारास्थित एक्टिभ ऐकेडेमीका छात्र विपीन राई प्लस टूमा प्रेममा नपरेका कोही नहुने बताउँदै भन्छन्, "६० प्रतिशतभन्दा बढीले यौन सम्बन्ध राखेका होलान् । यौनकर्मीकहाँ जानेहरू पनि छन् । प्रायः सबैका मोबाइलमा ब्लु फिल्म हुन्छ ।"त्रिवि केन्द्रीय मनोविज्ञान विभागकी डा. श्रेष्ठ किशोरावस्थामा विपरीत लिंगीप्रतिको आकर्षण र यौन उत्सुकतालाई स्वाभाविक बताउँदै यो विषयको परम्परागत धारणा र नयाँ पुस्ताबीच द्वन्द्व चलेको बताउँछिन् । अभिभावक संघका पाण्डे भने नयाँ पुस्तालाई सबभन्दा बढी नीलो चलचित्रले बिगारेको बताउँछन् ।
आधुनिकतासँगै विकृतिकलेज 'बंक' गरेर ड्रेसमै फिल्म हल, डिस्को, 'डेटिङ्' र 'बंकर्स पार्टी'मा जानु टिनएजरहरूका लागि रमाइलो कुरा हो । बाँसबारीस्थित बि्रटिस गोर्खा कलेजका भाइस पि्रन्सिपल प्रेमकुमार राई शुक्रबार सबैभन्दा बढी कलेज बंक हुने बताउँछन् । शुक्रबार प्रत्येक कलेजमा १५ देखि २० प्रतिशत विद्यार्थी अनुपस्थित हुने बताउँदै उनी भन्छन्, "नयाँ पुस्तामा देखिएको यो विकृति निकै गम्भीर बन्दै गएको छ ।
शुक्रबार नयाँ हिन्दी फिल्म लाग्ने र बंकर्स पार्टी चल्ने भएकाले धेरै विद्यार्थी कलेज ड्रेसमै हल र डिस्कोहरूमा पुग्छन् । युनिभर्सल कलेजमा १२ कक्षाकी छात्रा किरण लामा २० प्रतिशतभन्दा बढी केटीले नियमित बंक हान्ने अनुमान लगाउँछिन् । बौद्धस्थित कुमारी मल्टिपल कलेजकी कक्षा १२ की छात्रा कल्पना शाह अहिलेको पुस्तालाई यस्तो कुरा सामान्य भएको बताउँछिन् । मनोविज्ञ श्रेष्ठ अहिलेका टिनएजरहरू मानसिक रूपमा बढी पीडित भएकाले यो स्थिति आएको बताउँछिन् । टिनएजरहरूमा समायोजन (एड्जस्टमेन्ट)को समस्या रहेको बताउँदै डा. श्रेष्ठ भन्छिन्, "अभिभावक, शिक्षणसंस्था र समाज नै यसका मूल कारक हुन् ।" तीव्र रूपमा हार्मोन परविर्तन हुने टिनएजमा जोखिमपूर्ण क्रियाकलापमा संलग्न हुने विद्रोही चाहना हुन्छ । यस्तो अवस्थामा घरपरिवार र शिक्षण संस्थाबाट उचित मार्गदर्शन भएन भने उनीहरू आफैँ हर्मोनको प्रभाव धान्ने क्षमतामा नरहन सक्छन् । त्यसकारण उनीहरू चुरोट र मदिरापान गर्नेदेखि लागू पदार्थ सेवन र हिंसामा उत्रनेसम्मका क्रियाकलाप गर्छन् । यसमा पारिवारिक हिंसा, मिडिया भ्वाइलेन्स (हिंसात्मक भिडियो गेम, डेड गेम, फिल्म आदि)को पनि ठूलो भूमिका रहेको मनोविज्ञ श्रेष्ठको धारणा छ । घरमा आमाबाबुको झगडा देखेका र हिंसात्मक फिल्म हेरेका किशोरकिशोरीलाई झगडा सामान्य विषय हुन जान्छ ।टिनएज भनेको आफूलाई आफैँले परिभाषा गर्ने समय हो । तर, प्लस टूमा पुगेकाहरूलाई पनि अरूले नै व्याख्या गरिदिन्छन् । फलामे ढोका भनिने एसएलसी पास गरेपछि उनीहरूमा नयाँ उत्साह र जाँगर पैदा भएको हुन्छ । तर, प्लस टूमा उनीहरूलाई पुरानै नियमले बाँधेर ठूलो र स्वतन्त्र भएको महसुस गर्न दिइन्न । यसरी जेल सारिएको महसुस गर्ने उनीहरू त्यसविरुद्ध विभिन्न रुमानी गतिविधिमा लागेर कुलतको हदसम्म पुग्छन् र यस स्थितिमा पुग्नेहरूमध्ये अधिकांश होस्टेलमा राखिएका टिनएजरहरू छन् ।गोर्खा कलेजका भाइस पि्रन्सिपल राई यस्तो विकृति अभिभावक, शिक्षण संस्था, सरकार र विद्यार्थी स्वयम्को कमजोरीको उपज भएको बताउँछन् । छोराछोरीलाई आवश्यक समय दिन नभ्याउने धेरैजसो अभिभावकमा वयस्क हुनलागेका छोराछोरीसँग कस्तो व्यवहार गर्ने भन्ने ज्ञानको कमी पनि छ । लघु सर्वेक्षणमा सहभागी ५० मध्ये ९ छात्रा र ५० मध्ये १८ छात्रले अभिभावकले आफ्नो भावना नबुझेको उल्लेख गरेका थिए । माध्यमिक तहको एउटा विद्यार्थीमाथि अभिभावकको लगानी र विद्यालयको प्रतिष्ठाका लागि कडा निगरानी राखिएको हुन्छ । प्लस टूमा पुग्दा पनि यही स्थितिमा पाएपछि उनीहरूको स्वछन्दताप्रतिको दमित इच्छा विस्फोटनको अवस्थामा पुग्छ । भाइस पि्रन्सिपल राई टिनएज भनेको कुरा बुझ्ने उमेर हो भनेर शिक्षण संस्थाहरूले अझै नबुझेको बताउँछन् । मनोविज्ञ श्रेष्ठचाहिँ विद्यार्थीमा देखिएको विकृतिका लागि अभिभावक र शिक्षण संस्था नै बढी जिम्मेवार भएको बताउँछिन् । भन्छिन्, "पहिले उनीहरूकै उपचार गर्नुपर्छ ।"

मनोरन्जन

लोकमणि राई

काठमाडौं, फागुन २८ - 'हाम्रो होली ग्ल्यामरस मात्र छैन, रंगसँगै स्नेह साटासाट गर्छौं ।' साइबर संसारका निर्देशक अभिनव कसजुले यसो भनिरहँदा मंगलबार दिउँसो डिजे राजुको गीतमा करिब तीन दर्जन मोडल, गायक र कलाकार मच्चिइरहेका थिए । कतिपयका हातका बोतलमा बियर र कसैका गिलासमा वाइन छल्किरहेका थिए । राजधानीका चोक र गल्लीमा भइरहेका होली गतिविधिबारे बेखबरझैं उनीहरूबीच बेलाबेला रंग घसाघस र भागदौड पनि चलिरहेको थियो ।

झट्ट हेर्दा केही तलबितल पर्ला कि जस्तो देखिन्थ्यो तर अवसर होलीको थियो, भागदौडबीच रंग घसिए पनि सबैका अनुहार हँसिला थिए । साइबर संसारद्वारा आयोजित होली पार्टीमा जति रंग धसियो त्यति उन्मुक्त हाँसो सुनियो । मोडल बेबी थापा मोबाइलै अफ गरेर मस्ती लिइरहेकी थिइन् । 'रंगले एलर्जी हुने' उनको अनुहारमा रंगाउन बाँकी ठाउँ थिएन । उनी बेलाबेला बियरको चुस्की लिइरहेकी थिइन् ।

एलर्जीले बिगार्ला नि अनुहार ? 'वर्षमा एकपटक न हो होलीको रमाइलो गर्ने ?,' उनले भनिन्, 'चिनेका सबै साथीभाइ आउने भएकाले म पनि यहाँ छु ।' हास्य कलाकार निर्मल शर्माका अनुसार राजधानीको होली परम्परागत शैली त्यागी पार्टी संस्कृतिमा रूपान्तरण भएको करिब एक दशक मात्र भएको छ । 'तराईमा जस्तो नयाँ सेतो कपडा लगाएर चौरमा भेला भई रंग छ्यापाछ्याप गर्दै होली मनाएको काठमान्डुमा देखिँदैन,' उनले भने ।

तराईमा जस्तो नदेखिए पनि आपसी सद्भाव र माया बढाउन खेलिने रंग पर्वको यो मौकालाई मोडल र कलाकारहरूले त्यत्तिकै उम्काउन नचाहेको चाहिँ देखिइरहेको थियो । पार्टी संस्कृतिले होलीमा हुन सक्ने लडाइँझगडालगायतका विकृतिलाई टार्ने गरेको निर्मलले बताए । 'बाहिर फोहर पानी, हानिकारक रसायन र रंग प्रयोग हुन्छ,' उनले भने, 'यहाँ त्यस्तो नभएकाले स्वास्थ्यमा असर पर्ला भन्ने चिन्ता छैन ।'

मोडल बेबीलाई यही कुराले एलर्जीको चिन्ता नदिलाएको हुन सक्छ । 'वर्षभरिको कामको थकान मात्र होइन,' अभिनवले सुनाए, 'रिस, राग र द्वेष मेटाउन पनि हामी प्रत्येक वर्ष यसैगरी होली खेल्छौं ।'