बालबालिकाको आनीबानी फेरियो

लोकमणि राई
काठमाडौं, फागुन ८ - सात वर्षको छोरा लिएर चिनी किन्न पसल पुगेकी बसुन्धराकी सुनिता तामाङले छोराले अडि्ड लिएपछि 'कुरकुरे' नकिनी धर पाइनन् । 'यसले साह्रै सताउँछ' छोरालाई देखाउँदै उनले भनिन्, 'यसको जंक फुड' को माग पुर्‍याउनु दिनमा ४० रुपैयाँ छुट्याउनुपर्छ ।'
खुद्रा पसले अर्जुन राईका अनुसार छोराछोरीले अभिभावकसँग सुख्खा र रसायनयुक्त तयारी खाने कुरा माग गर्छन् । सधँै त्यस्तो सामग्री किनिदिन नसक्ने अभिभावकले केटाकेटीलाई थप्पड हानेको पनि उनले देखेका छन् । त्यसो त छोराछोरीको माग सधैँ पूरा गर्न नसक्दा अभिभावकलाई पनि नराम्रो लाग्छ । सुनिता भन्छिन्, 'छोरो रुवाउनु पर्दा पीडाबोध हुन्छ ।'
विज्ञापनविद् भोजराज अर्यालका अनुसार, विज्ञापनमा देखिने सामग्री बालबालिकाको माग बन्ने गरेको छ । नेपाल एड्भर्टाइजिङ एजेन्सी एसोसिएसन, नेपालका कार्यकारी निर्देशक भरतलाल न्याछ्योका अनुसार करिब तीन अर्ब रुपैयाँको विज्ञापन बजार छ । त्यसमध्ये ४० प्रतिशत बालबालिकालाई लक्ष्य गरेर बनाइन्छ ।
निर्देशक न्याछ्यो बालबालिकालाई सामग्री किन्न भित्रैदखि उत्प्रेरित पार्नु विज्ञापनको सफलता भएको बताए । अर्याल विज्ञापनले बालबालिकाको खानपिनको शैलीमा परिवर्तन ल्याएको बताउँछन् । उनका अनुसार, पहिलेका पुस्ताका बालबालिका खाजामा चिउरा र तरकारीजस्ता घरमै बन्ने खानेकुरा खान्थे । तर, यो पुस्ताको बालबालिका खाजा भन्नसाथ चाउचाउ वा पिज्जाजस्ता खानेकुरा बुझ्छन् । सन् ९० को दशकमा बेलायत, स्विडेन, बेल्जियम र नेदरल्यान्डमा गरिएको छृट्टाछुट्टै अध्ययनले पनि विज्ञापनले बालबालिकाको रहनसहन, खानपिन र संस्कृतिमा परिवर्तन ल्याएको देखाएको छ ।
खानपिनको परिवर्तनले स्वास्थ्यमा पनि नकारात्मक असर पुर्‍याएको नेपाल डेन्टल एसोसिएसनका अध्यक्ष डा. सुरजरामभक्त माथेमाले बताए । दाँतको समस्या लिएर अस्पताल पुग्ने ४० प्रतिशत बालबालिकामा 'जंक फुड' का कारण दाँतमा कीरा लाग्ने गरेको पाइएको उनको कथन छ ।