एक्सि्टङ्गुइसरको कालोबजारी/व्यवसायीद्वारा ४ गुणासम्म नाफा

लोकमणि राई काठमाडौ, आश्विन ३ - व्यवसायीले नक्कली एक्सि्टङ्गुइसर मा समेत कालोबजारी गरिरहेको खुलेको छ । उनीहरूले भारतको स्थानीय बजारबाट ल्याएको नक्कली एक्सि्टङ्गुइसर को नाफा खरिदको ४ गुणसम्म लिने गरेको देखिएको छ । व्यवसायीका अनुसार भारतका बजारमा नक्कली एक्सि्टङ्गुइसर भारु ६ सय (९ सय ६० रुपैयाँ) देखि भारु ७ सय (१ हजार १ सय २० रुपैयाँ) सम्ममा पाइन्छ । लोटस इन्टरप्राइजेजका सञ्चालक लक्ष्मण ओझा भने भारतमा बनेको सक्कली एक्सि्टङ्गुइसर भारु ७ सय ८० मा पाइने बताउँछन् । नेपाली बजारमा भने नक्कली एक्सि्टङ्गुइसर २ हजार ३ सय रुपैयाँदेखि ७ हजार ३ सय रुपैयाँसम्ममा बिक्री भइरहेको छ । 'नक्कली एक्सि्टङ्गुइसर मा ४ गुणसम्म नाफा छ,' एक व्यवसायीले भने । कान्तिपुरलाई प्राप्त एउटा कम्पनीको कोटेसनमा नक्कली एक्सि्टङ्गुइसर को मूल्य ७ हजार ३ सय रुपैयाँ उल्लेख गरिएको छ । व्यवसायीहरू नक्कली एक्सि्टङ्गुइसर ६ हजार रुपैयाँसम्ममा बिक्ने बताउँछन् । कान्तिपुरलाई प्राप्त एउटा भारतीय कम्पनीको बिलअनुसार सक्कली एक्सि्टङ्गुइसर को मूल्य भारु ९ सय ५० (१ हजार ५ सय २० रुपैयाँ) पर्छ । नागरिक उड्डयन प्राधिकरण एभिएसन सेक्युरिटी डिपार्टमेन्टका निमित्त निर्देशक कृष्णबहादुर थापा भने सक्कली एक्सि्टङ्गुइसर यति मूल्यमा नपाइने बताउँछन् । कालोबजार तथा केही अन्य सार्वजनिक अपराध तथा सजाय ऐनले २० प्रतिशतभन्दा बढी नाफा लिनुलाई नाफाखोरी भनेर परिभाषित गरेको छ । नाफाखोरीलाई ५ वर्षसम्म कैद र बिगोअनुसारको जरिवाना हुने कानुनी प्रावधान छ । सक्कली एक्सि्टङ्गुइसर कस्तो हुन्छ ? भारतीय मापदण्डअनुसार सक्कली एक्सि्टङ्गुइसर मा त्यसलाई चलाउने, रिफिल गर्ने र अनुगमन तथा मर्मत गर्ने जानकारी हुन्छ । त्यसमा एक्सि्टङ्गुइसर को वर्ग, प्रकार, मोडल नम्बर, फायर रेटिङ -आगो निभाउन सक्ने क्षमता), सिरियल नम्बर, उत्पादन मिति, कम्पनीले गरेको प्रेसर परीक्षण, प्रयोग गर्न सकिने तापक्रम, आइस मार्क, लाइसेन्स नम्बरका साथै कम्पनीको नाम र ठेगाना उल्लेख गरिनुपर्छ । यी सूचना नष्ट गर्न नसकिने गरी एक्सि्टङ्गुइसर मा राखिनु/टाँसिनुपर्ने व्यवस्था खारेजीमा परेको आईएस १३८४९ र नयाँ आईएस १५६८३ ले गरेको छ । सन् २००६ देखि लागू भएको नयाँ आईएस १५६८३ ले भारतमा ५ किलो र १० किलोको एक्सि्टङ्गुइसर खारेज गरेको छ । नेपालमा भने नयाँ आईएसले खारेज गरेका ५ किलोका एक्सि्टङ्गुइसर प्रचलनमा छन् । कानुन, जनशक्ति र प्रविधि छैन नेपालमा एक्सि्टङ्गुइसर सम्बन्धी मापदण्ड, त्यसलाई नियमन गर्ने निकाय र कानुन छैन । गुणस्तर तथा नापतौल विभागका निमित्त महानिर्देशक विश्वबाबु पुडासैनी गुणस्तर ऐनको व्यवस्थाअनुसार विभागले नेपाल गुणस्तर चिह्न प्रदान गरेका पदार्थको मात्र गुणस्तर अनुगमन गर्ने बताउँछन् । 'हामी नेपाल गुणस्तर नभएका पदार्थको पछि लाग्दैनौं,' उनी भन्छन् । उनका अनुसार विभागले कुनै देशले बनाएको मापदण्डलाई मान्यता दिएको छैन । 'कुनै देशको मापदण्डलाई मान्यता दिँदैनौं,' उनले भने, 'जुन देशको मापदण्डअनुसार बनाएको भए पनि आवश्यक पर्ने निश्चित पदार्थ ल्याउन दिने छुट्टै निर्णय भने गर्छौं ।' एक्सि्टङ्गुइसर का सम्बन्धमा विभागले यस्तो निर्णयसमेत गरेको छैन । प्रकाशित मिति: २०६९ आश्विन ३ १०:०३ http://www.ekantipur.com/nep/2069/6/3/full-story/354839.html