प्रधानमन्त्रीको भारत भ्रमण पूरा

३४ बुँदामा सहमति

दिनेश वाग्ले/लोकमणि राई

नयाँदिल्ली/काठमाडौं, नेपाल र भारतले आफ्ना भूमि एकअर्काविरुद्ध प्रयोग हुन नदिने प्रतिबद्धता जनाएका छन् । यो र अन्तरसीमा अपराध नियन्त्रणका लागि दुई महिनाभित्र सुरक्षासम्बन्धी द्विपक्षीय परामर्श समूह र गृहसचिवस्तरीय बैठक बसाउन दुवै देश सहमत भएका हुन् ।

प्रधानमन्त्री माधवकुमार नेपालको पाँचदिने भारत भ्रमणको अन्तिम दिन शनिबार जारी ३४ बुँदे संयुक्त वक्तव्यमा सुरक्षा, जलस्रोत, व्यापार, स्वास्थ्यलगायत दुईपक्षीय महत्त्वपूर्ण मुद्दामा विद्यमान संयन्त्र प्रभावकारी बनाउने सैद्धान्तिक सहमतिसमेत भएको छ ।

अपेक्षाअनुरूप भारतीय नेतृत्वको राजनीतिक समर्थन र सद्भाव पाएको दाबीसहित फर्केका नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा संवाददातालाई भने, 'मेरो सद्भावना भ्रमण हरेक दृष्टिकोणबाट सफल भयो ।'

सन्धिका रूपमा वाणिज्यमा मात्र सहमति भए पनि शान्ति प्रक्रिया, संविधान निर्माणलगायत मुद्दामा निरन्तर सहयोग रहने आश्वासनसमेत प्रधानमन्त्रीले पाएका छन् । त्यसबाहेक केही दीर्घकालीन र अल्पकालीन आर्थिक तथा पूर्वाधार सहयोगसमेत भारतले दिएको छ ।

प्रधानमन्त्री नेपालका अनुसार भारतले जम्मा ३२ अर्ब ६० करोडभन्दा बढीको आर्थिक सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता गरेको छ । उक्त सहयोग विभिन्न परियोजनामा खर्च गरिने र समयमै ती सम्पन्न गर्नेबारे समेत सहमति भएको उनले जनाए ।

संयुक्त वक्तव्यमा ३ अर्ब २० करोड भारुमा राष्ट्रिय प्रहरी एकेडेमीका भवन बनाइदिने उल्लेख छ । प्रधानमन्त्री नेपालले प्रहरीको स्तरवृद्धिका लागि भारतबाट हतियारसमेत ल्याउने संकेत गरे । भने, 'प्रहरीका लागि हतियार ल्याउन सकिन्छ ।' नेपालले गैरघातक हतियार र बन्दोबस्तीका सामग्री नेपाली सेनाका लागि पनि ल्याउन सक्ने बताए । उनले भने, 'प्रहरीका लागि हतियार र सेनाका लागि बन्दोबस्तीका सामग्री ल्याउने विषयमा कुराकानी भयो ।'

सद्भावना भ्रमणमा नेपाल र भारतबीच सन् १९५० मा भएको शान्ति तथा मैत्री सन्धिबारे पनि छलफल भएको थियो । उक्त सन्धिसहित अन्य दुईपक्षीय सम्झौता दुईपक्षीय सम्बन्ध थप बलियो बनाउने उद्देश्यले छलफल र समीक्षा गर्न दुवै देशका प्रधानमन्त्रीले आफ्ना परराष्ट्र सचिवलाई निर्देशनसमेत दिएको संयुक्त प्रेस विज्ञप्तिमा उल्लेख छ ।

सीमा प्रबन्धन प्रणालीलाई एकीकृत र प्रभावकारी तुल्याउन २ अर्ब भारुको लगानीमा वीरगन्ज र रक्सौल तथा विराटनगर र जोगवनीमा दुई एकीकृत सुरक्षा चेकपोस्ट स्थापना चाँडै थाल्ने जानकारी भारतले दिएको छ ।

तराईमा अनुमानित भारु ८ अर्बको खर्चमा ६ सय ६० किलोमिटरको हुलाकी सडक बनाउन भारत सहमत भएको छ । त्यस्तै अनुमानित भारु ६ अर्ब ८० करोडमा तीनवटा रुटमा रेल मार्ग भारतले बनाउन सहमति जनाएको छ । ती मार्गमा जोगवनी र विराटनगर -१८ किमि), जयनगर र विजलपुराको गज फेर्ने -५१ किमि) र त्यसै रुटलाई बर्दिबाससम्म -१७ किमि) पुर्‍याउने छ । तर यो काम कहिले हुने भन्ने उल्लेख छैन ।

नेपाली विद्यार्थीलाई दिइने छात्रवृत्ति संख्या दोब्बर पार्न भारत सहमत भएको छ । सम्झौता हुने ठानिएको वाग्मती सफाइ योजनामा चाहिँ भारतले अहिलेलाई प्राविधिक टोली पठाएर अध्ययन मात्र गर्ने सहमति भएको छ । दुईपक्षीय सम्बन्ध प्रभावकारी बनाउन प्रधानमन्त्रीबीच 'पार्लियामेन्टेरियन डेलिगेसन' नियमित गर्ने सहमति बनेको छ । त्यसका लागि युङ पार्लियामेन्टेरियन फोरम स्थापना गर्ने सहमति पनि छ ।

नेपालमा गलगाड नियन्त्रण कार्यक्रमका लागि भारतीय सहयोगलाई निरन्तर दिन दुई देशका विदेश सचिवस्तरमा हस्ताक्षर भएको छ । त्यसैगरी दुई देशबीच वातावरण परिवर्तनका असर रोक्न वैज्ञानिक अध्ययन गर्ने सहमति पनि बनेको छ ।

प्रधानमन्त्रीले दिएको नेपाल भ्रमणको निम्तो भारतीय प्रधानमन्त्री मनमोहन सिंहले स्वीकारेको विज्ञप्तिमा उल्लेख छ । 'भ्रमणको मिति कूटनीतिक माध्यमबाट तय गरिने' विज्ञप्तिमा छ ।

Posted on: 2009-08-22 21:42:42